Dębno nad Wartą od dawna uważano za najpiękniejszą miejscowość "Szwajcarii Żerkowskiej". Herb Doliwa Liczne wykopaliska archeologiczne potwierdzają wczesne osadnictwo nad Wartą. Najstarszy dokument o wsi pochodzi z roku 1241,w którym wspomina się Simone de Debna et Crzan (Szymon z Dębna i Chrzana). Dzieje miejscowości związane są ze znakomitym i wpływowym wielkopolskim rodem Doliwów. Przedstawiciele tego rodu używali przydomku Kot.

W tej wsi urodził się Wincenty (1395-1448), syn Małgorzaty i kasztelana nakielskiego Macieja. Wicenty Kot Po studiach na Uniwersytecie Krakowskim został kanonikiem gnieźnieńskim i poznańskim, kanclerzem kapitulnym i wikariuszem biskupa poznańskiego. Później był wychowawcą synów królewskich Władysława Jagiełły: Władysława i Kazimierza. W roku 1434 otrzymał podkanclerstwo koronne, a w dwa lata później wybrano go na arcybiskupa gnieźnieńskiego, został prymasem Polski. Przez krótki czas był także interrexem. W roku 1440 otrzymał kapelusz kardynalski. Oprócz spraw duchownych zajmował się też dyplomacją - głównie z Krzyżakami - i budownictwem. Odrestaurował katedrę w Gnieźnie, nie zapominając również o rodzinnej miejscowości fundując w Dębnie gotycki kościół.
Ostatnią dziedziczką z rodu Doliwów była Zofia, która w 1484 roku wyszła za Ambrożego Papowskiego. Po Papowskich wieś należała do Roszkowskich i Radomickach, by w pierwszej połowie XIX wieku znaleźć się w rękach Mycielskich, dzięki którym Dębno znów stało się sławne. Hrabia Stanisław Mycielski (1801-1870) odziedziczył Dębno w roku 1821. Był jednym z najbogatszych właścicieli w okolicy. W 1829 roku zbudował klasycystyczną dzwonnicę. W czasie powstania listopadowego Mycielski pomagał w przerzucaniu pomocy do Kongresówki. W 1847 roku otworzył zakład wodoleczniczy. Przebywali tu min. poeta Ludwik Kondratowicz (Syrokomla), skrzypek Apolinary Kątski i jego brat Antoni, artyści teatrów Krakowa i Berlina.

W roku 1831 przybył do Wielkopolski Adam Mickiewicz. Chciał się dostać do Kongresówki. Ks. Tomasz Cieśliński Podczas swego pobytu u państwa Gorzeńskich w pobliskim Śmiełowie odwiedził na początku września 1831 roku hrabiego Mycielskiego w Dębnie. Wieszcz złożył też wizytę księdzu Tomaszowi Cieślińskiemu (1801-1876), proboszczowi dębińskiemu w latach 1829-1852, wielkiemu przyjacielowi dziedziców Śmiełowa. Ks. Tomasz Cieśliński pisywał poezje. Był tłumaczem z łaciny na język polski wielu hymnów brewiarzowych. Jest też autorem poematu pt.: "Bęben". Ks. Tomasz Cieśliński wybudował plebanie w roku 1838 i został później kanonikiem, radcą i oficjałem w Poznaniu. W roku 1862 Mycielski sprzedał Dębno Goetzowi Cohnowi z Poznania. Z tamtych czasów pochodzą pałac i mauzoleum Cohnów. W latach międzywojennych Dębno należało do Gustawa Carlsta, który musiał je w czasie II wojny światowej sprzedać gestapo.

Kościół posiada charakterystyczne cechy stylu gotyckiego i jest najstarszą budowlą murowaną na Ziemi Jarocińskiej. Jak prawie wszystkie świątynie, jest orientowany, tzn. prezbiterium jest usytuowane od strony wschodniej. Kościół jest jednonawowy z niewyodrębnionym prezbiterium zamkniętym wielobocznie.
Wielka przebudowa kościoła, która odbyła się w latach 1900-1910, nie zmieniła cech architektury świątyni. W kościele były stare organy z 1610 roku. Nowe, 9-głosowe, zostały zamontowane w 1886 r.

Śmierć dzieci tragicznie zmarłych w wodach Warty → W 1859 r. w skład parafii wchodziły następujące wsie: Dębno z folwarkami: Góry, Franciszków, Nowa Lutynia, Wygoda przewóz i Stara wygoda; Pięczkowo wieś z osadą Kikusz; Orzechowo wieś i kolonia tegoż nazwiska; Chrzan wieś i kolonia tegoż nazwiska; Kozia Wolica z młynami Wilczki o Roch wraz z folwarkami Hermanów. Potężną niegdyś parafię dotknęła tragedia, gdy w 27 maja 1903 roku wody Warty zabrały ośmioro dzieci pierwszokomunijnych, przewoźnika oraz jego dwunastoletniego pomocnika. Od tego czasu mieszkańcy Pęczkowa i Orzechowa zaczęli domagać budowy kościoła po drugiej stronie rzeki, co spowodowało podział parafii w 1929 roku.
Obok kościoła od 2003 roku (w 100-lecie tragedii) znajduje się pamiątkowa tablica upamiętniająca to wydarzenie. W roku 2007 parafia przeżywała uroczystość 560. rocznicy zakończenia budowy kościoła. W 2010 roku parafia Dębno znalazła się na szlaku Nadwarciańskiej Drogi Świętego Jakuba.
W roku 2011 Dębno i Chrzan obchodziły 770 lat od pierwszej wzmianki historycznej.

→ Pierwszy kościół był drewniany i pochodził prawdopodobnie z XIII wieku. Znajdował się w części wsi zwanej Godziębami (miejsce obecnego cmentarza). Kościół parafilany pw. Wniebowzięcia NMP w Dębnie n. Wartą Stary kościół posiadał przywilej wystawiony w 1393 r. przez Dobrogosta biskupa poznańskiego. W 1401 r. Maciej Kot uzyskał od biskupa poznańskiego Wojciecha Jastrzębca przywilej erekcji nowego kościoła, którego budowę rozpoczął w 1444 r. jego syn ks. Wincenty (prymas) i zakończył w 1447 r.

Gotycka tablica erekcyjna ← Z tego roku pozostała na wewnętrznej ścianie kościoła gotycka tablica erekcyjna, gdzie można odczytać łaciński napis następującej treści : "Kościół ten został wybudowany przez Wincentego Kota Arcybiskupa Gnieźnieńskiego i Prymasa roku Pańskiego 1447". Dokument wydany w Gnieźnie 27 kwietnia 1447 roku donosi, że Wincenty Kot arcybiskup gnieźnieński czyni nadania dla kościoła w Dębnie.

→ Ranga świątyni była znaczna, skoro w dokumentach z XV i XVI w. zwano ją - zresztą niesłusznie - kolegiatą. Koszty zbudowania takiego murowanego kościoła w tamtych czasach równały się cenie 40 kościołów drewnianych, co świadczy o zamożności fundatorów. Wokół kościoła został założony cmentarz, na którym chowano zmarłych do połowy XIX w. Ówczesny poznański biskup utworzył tutaj prepozyturę z czterema mansjonarzami, która istniała do 1774. Już w 1610 r. świątynia miała organy. Kościół posiada do dnia dzisiejszego oryginalne cegły z tamtego czasu. Na niektórych z nich występują inskrypcje i napisy. Trzy zawierają napis: " Lucas" (Łukasz), prawdopodobnie oznacza to imię muratora świątyni.
Są również dwa ciekawe rzędy cegieł (tzw. palcówek), gdzie do dziś można zobaczyć ślady ludzkich palców. Prawdopodobnie cegły były wyrabiane ręcznie i gładzone palcami. Na kilku z nich znajdują się także ślady po łapach psów i kotów.
Ks. Edward Kośnicki (06.08.1820 r.-06.07.1889 r.; proboszcz parafii dębińskiej w latach 1849-1889) spoczywający na cmentarzu przy kościele jest autorem kroniki parafialnej, wspomina o potyczkach podczas "potopu szwedzkiego". Od strony południowej kościoła ostrzelano prawdopodobnie oddział polskich partyzantów. Stąd wydarzenia z tamtych czasów upamiętnione są na murach kościoła. Niektóre cegły mają dziury po kulach. Na jednej cegle widoczna jest scena dwóch walczących rycerzy.

Kruchta została dobudowana w drugiej połowie XIX wieku. Jak donosi kronika parafialna wnętrze kościoła zostało odnowione w latach 1853-1854. Założenie nowej posadzki zapewne spowodowało zabudowanie podziemnych krypt. Następnie zaplanowana była "naprawa dachu i okrycie cynkiem wieży na chór". Nastąpiło to w roku 1862. Wielka przebudowa kościoła, która odbyła się w latach 1900-1910, nie zmieniła cech architektury świątyni. Malowidła na stropie i kształt okien pochodzą z przebudowy w tych latach.

Ołtarz główny

← Pierwotnie w głównym ołtarzu znajdował się obraz Wniebowzięcia NMP, który umieścił tu ks. Krzysztof Żegocki. Obecny obraz namalował - Sarnecki poznański malarz. Obok znajdują się rzeźby św. Jana i Marka. pochodzące z dawnego ołtarza. Św. Jan trzyma kielich mszalny przyłożony do piersi, prawą ręką błogosławi, u stóp znajduje się orzeł. Św. Marek, który lewą ręką trzyma księgę a prawą dotyka piersi, u stóp widać postać lwa.

→ W ołtarzu na ścianie północnej, obok wejścia do zakrystii, znajduje się obraz Vir Dolorum. Jest to przykład tablicowego malarstwa wielkopolskiego, powiązania Pasji z Eucharystią. Na środku znajduje się Maryja i Chrystus, który ukazuje swoje rany. Po bokach są postacie ze Starego Testamentu, które trzymają banderole z napisami oraz narzędzia i atrybuty męki Chrystusa (związek Starego Testamentu z Nowym). Po lewej stronie: Mojżesz - krzyż, wąż, gwoździe, Dawid - rózgi i bicz, Zachariasz - lanca i świder a po prawej stronie: Izajasz - krzyż, Salomon - korona i młotek, Jeremiasz - kolumna, obcęgi. Nad tymże obrazem znajduje się wizerunek św. Kazimierza. W zwieńczeniu widoczny jest monogram Maryi i główki aniołków.


Ołtarz św. Rozalii

← W kościele umieszczony jest również ołtarz św. Rozalii. Przedstawia on na tle krajobrazu klęczącą św. Rozalię; patrzy ona w niebo, gdzie w chmurach znajdują się postacie: Matki Bożej z dzieciątkiem Jezus , świętych Pawła i Piotra. Z boku ołtarza znajdują się obrazy innych świętych: św. Hieronima, który trzyma otwartą księgę i św. Krzysztofa z Jezusem siedzącym na ramieniu.

Obraz koronacji NMP

→ Z Obraz koronacji NMP. Nad głową Matki Bożej znajduje się korona, z lewej strony Chrystus, z prawej Bóg Ojciec, w górze gołębica.




Krucyfiks ← W ołtarzu bocznym, na ścianie południowej, widzimy krucyfiks wykonany z drewna polichromowego. Dokładnie podkreśla anatomię ciała. Na głowie Chrystusa znajduje się korona z cierni wykonana z grubych gałęzi. Tuż 5 zabytkowa chrzcielnica.

Zabytkowe drzwi i portal od zakrystii

→ Portal od zakrystii odkryty został w latach 60 - tych XX w. Drzwi do zakrystii wykonane są z desek dębowych, zdobione okuciami żelaznymi o motywach roślinnych.

Obok kościoła znajdują się lipy o obwodzie do 380 cm, oraz ufundowana przez Mycielskich dzwonnica klasycystyczna z roku I połowy XVIII wieku.

Plebanię wybudowano w 1838 roku. W ogrodzie znajdują się liczne figury i świątki, które ufundowali parafianie.
Przy drodze do kościoła (po lewej stronie) znajduje się kamienna figura św. Jana Nepomucena. Odpust parafialny (15.08.2009r.)

← Odpust parafialny ku czci Matki Bożej Wniebowziętej (15. sierpnia) gromadzi zawsze wielką rzeszę wiernych. Msza św. jest przy ołtarzy polowym, który corocznie przygotowują mieszkańcy Dębna.
Odpust trwa 3 dni. Dnia 14 sierpnia o godz. 16:00 jest Msza św. dla dzieci z błogosławieństwem, natomiast o godz. 18:00 odprawiona jest Msza św. wraz z procesją żałobną na cmentarz za zmarłych parafian, którzy odeszli do wieczności od poprzedniego odpustu.
Dnia 15. sierpnia odprawiona zostaje suma odpustowa o godz. 12:00, 16. sierpnia o godz. 16:00 odbywa się Msza św. w intencji chorych z udzieleniem sakramentu chorych. Po mszy następuje spotkanie na probostwie przy kawie i cieście.
Co 2 lata w niedzielę Oktawy Bożego Ciała odprawiona zostaje Msza polowa wraz z procesją przy świetlicy w Wolicy Koziej, w Wolicy Nowej przy Krzyżu.

Do parafii Dębno należą: » Wolica Kozia, Wolica Nowa, Folwark Konny "Hermanów" i Chrzan , który jest największą miejscowością w parafii. Nazwa wsi pochodzi od rosnącego tutaj w dużych ilościach chrzanu, po który przyjeżdżali jeszcze przed I wojną światową kupcy z Kalisza. Mieszkańcy Chrzana od dawna czynili starania wspólnie z proboszczami ks. Edmundem Szymańskim, ks. Eugeniuszem Grockim o wybudowanie najpierw salki katechetycznej a później kaplicy, której budowa rozpoczęła się w 1984 roku, gdy proboszczem był ks. Michał Mietlinski. Był to wielki wysiłek wszystkich mieszkańców wsi. Dnia 12.12.1991 roku nastąpiło poświęcenie kaplicy, której dokonał ówczesny biskup pomocniczy ks. Stanisław Napierała. Obecnie w » kaplicy pw. św. Brata Alberta w Chrzanie sprawowana jest msza św. trzy razy w tygodniu i w niedzielę. W 2007 roku pozyskano relikwie św. Brata Alberta, które są wystawiane w każdy poniedziałek podczas nowenny ku czci świętego.

W ostatnim czasie parafia Dębno wydała trzech kapłanów: ks. Krzysztofa Grobelnego i kapucyna Mirosława Jankowskiego z Chrzana oraz zmartwychwstańca ks. Mariusza Mazura z Wolicy Koziej.
Opracowane: ks. J. Toś

stat4u